Van harkje naar hekje
Wie denkt een organisatie te typeren door een harkje te tekenen en alle belangrijke personen in een organigram op te sluiten, heeft het helemaal mis. Wie denkt dat je er bent als je een spetterende visie en dwingende missie hebt geformuleerd, komt bedrogen uit.

De machtige ingenieurs doen een stapje terug
Als de inkt van het organigram droog is, dan is het harkje alweer van vorm veranderd en zijn er nieuwe belangrijke personen toegevoegd en anderen verdwenen. Het harkje zelf blijft vervormd achter en de zoveelste versie van het organigram gaat de shredder in.

Als de missie op de zeepkist is uitgesproken, dan knagen de houtwormen zich al een weg, de missie vervaagt en nieuwe stippen aan de horizon worden gezet. Dan komt de mist opzetten en is de missie onzichtbaar geworden.

Onbegonnen werk, niet meer doen. We kunnen beter in hekjes denken. Volgens de wiskunde is dat het aantal elementen van een verzameling. Het verschil maak je met mensen, niet met structuren en missies.

Als de toekomst voorspelbaar is en de wereld van de industriële samenleving is de norm, dan kun je naar hartenlust structureren. Het gaat dan niet om mensen, maar om de mechanische handelingen die zij verrichten. Dan gaat het niet om leren, maar om afleren en socialiseren.

Als iedereen precies hetzelfde dansje doet en alle variatie is verdwenen, dan glimt de ingenieur. De functietyperingen zijn leidend en de leider kan gewoon managen. Dat is de wereld van Taylor, Fayol en anderen. Dat leidt tot human engineering. Tot de mens als een vervangbaar radertje in de machine van Charlie Chaplin, zoals we kunnen zien in de film Modern Times.

Natuurlijk zijn de ingenieurs niet dom. Sterker nog, ze zijn bijzonder intelligent, maar dan wel op het autistische af. De Nederlandse Bank krijgt in de persoon van Nout Wellink een maand de tijd om een voorstel tot cultuurverandering vorm te geven. Maar dat is in de opvatting van Wellink eigenlijk helemaal niet nodig, want hij heeft allang een cultuurverandering doorgevoerd.

Voor een ingenieur is alles wat gaat zoals hij wil dat het gaat de enige juiste weg. Allemaal oud denken. Daarmee komt de toekomst niet dichterbij, maar verdwijnt zij juist uit zicht. We zullen het samen moeten doen, omdat we alleen het verschil kunnen maken als we onze collectieve kwaliteiten inzetten.

De gezondheidzorg en het onderwijs staan voor enorme uitdagingen. Hun opdracht is meer te doen met minder en dat voor heel veel jaren achter elkaar. Tayloristische controlemechanismen vernietigen de intrinsieke kwaliteiten van al deze betrokken mensen die met ziel en zaligheid voor de zorg en het onderwijs hebben gekozen.

Niet controleren maar faciliteren, niet dwingen maar uitdagen, niet klein maken maar echt groot laten zijn. Een diamant kan pas licht weerkaatsen als alle facetten tot hun recht komen.

En de winnaar is...
Ook als winnaars verliezen en alles hebben gedaan wat mogelijk is, zijn ze morele winnaars in de meest zuivere zin. Het einddoel is niet alles bepalend. De weg naar het doel, de energie die wordt vrijgemaakt, het leren en groeien onderweg, is voor het volgende resultaat het echte doel.