Oude waarden en nieuwe tijden
Demissionair minister Donner van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil geen inspraak in het pensioen. Hij staat afwijzend tegenover een initiatiefwet van VVD en D66 die de zeggenschap van gepensioneerden in hun pensioen juist wil vergroten.
Donner kiest daarmee voor de versteende waarden en oplossingen uit de jaren vijftig van de vorige eeuw.
Hansje Brinker heeft niet genoeg vingers
De beroemde Hansje Brinker die met zijn vingers in de dijk Nederland behoedde voor overstromingsrampen is een sprookjesfiguur. Als we maar alle gaten en scheurtjes in de pensioendijk op tijd dichten met onze vingers, dan houden we de pensioenvoeten wel droog.
Niets is minder waar. Door het gedrag van pappen en nathouden houd je fundamentele aanpassingen juist tegen. Donner gaat ervan uit dat een teveel aan inspraak van gepensioneerden krachtig bestuur onmogelijk maakt.
Dat was in de jaren vijftig van de vorige eeuw wellicht het geval. Toch waaide de democratische wind ook toen al uit een andere richting. In 1950 werd de eerste Wet op de ondernemingsraden ingevoerd.
Macht die is gebaseerd op formele posities, sanctiemacht als straffen en belonen en op referentiemacht, is putten uit de oude doos. Mensen die veel uit dergelijke machtsbronnen drinken, raken eraan verslaafd. Mauk Mulder heeft in zijn boek De logica van de macht (2004) gewezen op de schadelijke gevolgen daarvan.
Het gaat in het huidige tijdsgewricht veel meer om deskundigheid, overtuigingsgerichtheid, eigen verantwoordelijkheid en verbondenheid.
Laten we de zeepbel van Donner maar meteen doorprikken. Zonder inspraak in pensioenen door de direct betrokkenen sterft onze pensioenmastodont een eerloze dood. Maar inspraak alleen is niet voldoende. Het is wachten op een fundamenteel andere visie op pensioen en betrokkenheid.
Als de jongste generaties de komende jaren vooral voor zichzelf kiezen, dan kun je de woorden pensioen en gezamenlijke verantwoordelijkheid wel uit de woordenboeken schrappen. Dan wordt het een wereld van ieder voor zichzelf.
Dat zal in de praktijk wel eens een veel moeilijker model blijken te zijn dan een model waarin vormen van lotsverbondenheid een zichtbaar fundament vormen. Ieder voor zich, als principe, laat de bindingskracht van de samenleving opdrogen. Het recht van de sterkste breekt dan de beschaving bij de voeten af.
Het pensioenprobleem laat zich niet met een knip van de vingers in Nederland oplossen. Nederland is geen eiland. Pensioenregelingen lopen, net als pensioenleeftijden in Europa, sterk uiteen. Gezamenlijk punt is wel dat de vergrijzing in heel Europa sterk doorzet.
Een nieuwe bevolkingspolitiek? Een nieuwe immigratie- en emigratiepolitiek? Een nieuw arbeidsethos? Wie het weet, moet zijn of haar oplossingen snel tot praktijk verheffen, want veel tijd hebben we niet om tot werkbare oplossingen te komen.
Bij ongewijzigd beleid, inclusief het verzet van Donner, drogen pensioenregelingen op. We zullen dan steeds langer moeten doorwerken. Misschien is dat de oplossing. Niet leuk en niet goed, maar wel de realiteit.
En de winnaar is...
Winnaars denken een leven lang aan de balans tussen werken en niet-werken. Het pensioen bestaat in hun opvatting uit een steeds kleiner deel dat vanuit de AOW komt, een opdrogend deel dat vanuit bedrijfspensioenen komt, een deel dat uit het eigen vermogen komt en een groter deel dat afkomstig is uit langer doorwerken.
Column
Hoeveel vingers kun je in de pensioendijk steken?
Door Rob Vinke - 06-07-2010
De Nederlandse pensioendijk begint gaten en scheurtjes te vertonen, zo schetst Rob Vinke in zijn column. Houdt Hansje Brinker de pensioenvoeten droog?
Reacties
de Jong - 9 juli 2010, 10:28 uur
Geachte heer Vinke,
In uw betoog wordt gesproken dat indien jongeren voor zichzelf kiezen dit het einde is van solidariteit. De solidariteit is nu al ver te zoeken door het niet evenredig verdelen van de lasten over de deelnemers. Immers de tekorten in de fondsen worden grotendeels veroorzaakt door het feit dat er te weinig premie is betaald voor de zeer ruime eindloon en kapitaal gedekte nabestaandenpensioenen (en versterkt door de daling van de rente). In hoeverre is het solidair om de huidige actieven, welke tegen ongunstigere voorwaarden sparen de volledige lasten te laten dragen. Hierbij komt kijken dat in 2040 de eigen AOW-uitkering bekostigd gaat worden uit de 2e en 3e pijler (immers met een verhouding van 2 werkenden op 1 gepensioneerde is het omslagstelsel niet houdbaar).
Gepensioneerden toevoegen aan een pensioenfondsbestuur, van een fonds dat uit 60% gepensioneerden bestaat en aanspraken heeft opgebouwd op basis van eindloonpensioenen tegen zeer gunstige premies, kapitaal gedekte nabestaandenpensioenen heeft opgebouwd en soms nog aanspraak kan maken op VUT-regelingen, is de dood voor de arbeidsvoorwaarde pensioen voor de huidige jongere generatie.
Immers de huidige generatie spaart tegen middelloon, waarbij indexatie van groter belang is om een doelkapitaal te bereiken dan in de oude eindloonpensioenen (immers elke stijging van het salaris werd volledig gefinancieerd in OP en NP). Deze hebben alleen belang om het huidige inflatieniveau te compenseren. In een middelloonregeling is deze jaarlijkse compensatie noodzakelijk om het doelkapitaal op 67 niet aan te tasten.
Zoals u misschien weet zijn de mogelijkheden om onderdekking in een verouderd fonds te compenseren niet of nauwelijks aanwezig, zeker niet door premieverhoging. Indien gepensioneerden zitting hebben in het bestuur is de kans aanwezig dat actieven deelnemers nog onevenrediger benadeeld gaan worden dan nu het geval is! Immers qua opbouw, premie afdracht en indexatie (welke noodzakelijk zijn voor de middelloonpensioenen) worden zij nu meer getroffen dan de ingegane pensioenen.
Hierbij is de tendens dat de huidige rekening van de kredietcrises ook wordt doorgeschoven, er wereldwijd een vergrijzing omtreed waardoor economische groei in de toekomst (belastinginkomsten) afneemt, als handelsland is groei daar ook niet te behalen. Vervolgens de problemen in de zorgkosten, energievoorziening en milieuproblematiek.
Om de huidige ruime toezeggingen via het erfrecht te ontvangen lijkt mij niet wenselijk. De enige solidaire oplossing is: of deelnemers en gepensioneerden met ruimere toezeggingen te laten bijdragen aan de lasten of de individuele deelnemer te laten kiezen om afstand te tekenen van verplichte deelname in een fonds welke zijn/haar aanspraken niet behartigd (vakbonden met de verouderde achterban denken ook aan korte termijn belang). Deze laatste optie geniet mijn voorkeur, omdat dan iedereen zijn eigen voorzieningen kan treffen. De persoon welke nu spaart heeft iets in de toekomst, degene welke het uitgeeft niet, en de gepensioneerde met een ruim pensioen mag zijn eigen veroorzaakte onderdekking in het fonds oplossen.
Misschien is bovenstaande heel zwart-wit, maar u moet met mij eens zijn dat het altijd ontzien van de ruime pensioenen niet solidair is naar degene welke het met minder moeten doen.
Poll
Inkomen uit pensioen wordt steeds vaker vervangen door inkomen uit werk.



























